Luigi Nono, Prometeo. Tragedia dell’ascolto
Schola Heidelberg, SWR Sinfonieorchester Baden-Baden, Ensemble Recherche
Westergasfabriek, Amsterdam, 19 juni
vandaag in muziekvan.nu
Er is een probleem met hedendaagse muziek voor een groot orkest. Als je
geen melodie hebt om de boel bij elkaar te houden en er klinken teveel
instrumenten door elkaar, dan wordt het al snel moeilijk om de
verschillende instrumenten te onderscheiden en krijg je klanksoep. Er
zijn een aantal manieren om dat probleem te omzeilen. Je kunt er een
moordend tempo in zetten, zoals Wolfgang Rihm in Jagden und Formen; je kunt de klankspectra van alle individuele instrumenten uitdiepen, zoals Gérard Grisey in Les Espaces Acoustiques; je kunt een stuk schrijven dat uit fragmenten bestaat, en zelfs het orkest fragmenteren. Dat laatste deed Luigi Nono in Prometeo (1981-5),
dat gisteravond te horen was in de Westergasfabriek: het orkest bevindt
zich aan vier kanten van het publiek, op stellages van verschillende
hoogte en versterkt met surround sound.
Prometeo is Nono’s langste werk (2u15), oorspronkelijk
geschreven om tijdens de Biënnale van Venetië in de San Marco te worden
opgevoerd en vanwege de eisen qua bezetting, ruimte en techniek hooguit
eens in de paar jaar te horen. Het valt in Nono’s latere periode, toen
hij de revolutionaire woede en de krakende elektronica had ingeruild
voor semi-mystieke fluistertonen, fragmenten en verstilling. En het is,
om eerlijk te zijn, nogal saai en gedateerd. Het zijn steeds weer
dezelfde strijk- en blaastonen en vooral dezelfde langgerekte, ijle,
haarzuivere maar vlakke zanglijnen, alsof je naar een menselijk orgel
staat te luisteren. Natuurlijk bevat het, met negen kwartier
ononderbroken muziek, momenten dat je je oren spitst en zelfs passages
die, als je nog niet murw bent, voor kippenvel kunnen zorgen. Maar als
geheel is Prometeo vooral memorabel omdat het zo lang duurt.
Het is van een achterhaald en totalitair soort avantgardisme dat
verwacht dat je met open mond en gesloten ogen naar iemands Muzikale
Visie gaat luisteren.
Posts tonen met het label holland festival 2014. Alle posts tonen
Posts tonen met het label holland festival 2014. Alle posts tonen
vrijdag 20 juni 2014
woensdag 11 juni 2014
Hoe het wel moet
Harry Partch, Delusion of the Fury
Ensemble musikFabrik, Muziekgebouw aan ‘t IJ, 10 juni
vandaag op muziekvan.nu
Delusion of the Fury is een fantastisch stuk. Laat dat duidelijk zijn. Het meesterwerk van Harry Partch was na 1971 niet meer opgevoerd, en nog nooit in Europa, tot Heiner Goebbels het verleden jaar programmeerde en regisseerde voor de Ruhrtriennale. Dat heropvoeren is een heidens karwei. Partch bouwde namelijk zijn eigen instrumenten voor bij zijn eigen toonsysteem, en die instrumenten zijn nu oud en fragiel en staan in Amerika. Thomas Meixner, percussionist bij Ensemble musikFabrik, heeft ze grotendeels opnieuw gebouwd. Daarna kostte het nog een jaar om erop te leren spelen. Het maakt deze Delusion of the Fury tot een unieke gebeurtenis, een soort historische heropvoering van een stuk dat nooit modern klassiek repertoire heeft kunnen worden.
Op Youtube is een opname te vinden van de oorspronkelijke opvoering (waarin vanaf 0:50 het instrumentarium wordt voorgesteld). De heropvoering is vanzelfsprekend spectaculairder qua enscenering: rookwolken, lichteffecten, stromend water op het toneel, bombastische kimono’s in zes lagen. Toch is het binnen die parameters nog steeds een ingetogen voorstelling: het tempo ligt laag, er is weinig tekst, de handelingen worden ritueel in slowmotion uitgevoerd. Die handelingen zijn tamelijk ondoorgrondelijk. Het eerste deel is een op Noh-theater geënt schimmenspel tussen een pelgrim cq. moordenaar, de geest van de vermoorde vader en de zoon; het tweede deel een aan Ethiopische legenden ontleende vaudeville-confrontatie tussen een jonge zwerver en een oude geitenhoedster, eindigend in een vrolijke rechtszaak.
Ensemble musikFabrik, Muziekgebouw aan ‘t IJ, 10 juni
vandaag op muziekvan.nu
Delusion of the Fury is een fantastisch stuk. Laat dat duidelijk zijn. Het meesterwerk van Harry Partch was na 1971 niet meer opgevoerd, en nog nooit in Europa, tot Heiner Goebbels het verleden jaar programmeerde en regisseerde voor de Ruhrtriennale. Dat heropvoeren is een heidens karwei. Partch bouwde namelijk zijn eigen instrumenten voor bij zijn eigen toonsysteem, en die instrumenten zijn nu oud en fragiel en staan in Amerika. Thomas Meixner, percussionist bij Ensemble musikFabrik, heeft ze grotendeels opnieuw gebouwd. Daarna kostte het nog een jaar om erop te leren spelen. Het maakt deze Delusion of the Fury tot een unieke gebeurtenis, een soort historische heropvoering van een stuk dat nooit modern klassiek repertoire heeft kunnen worden.
Op Youtube is een opname te vinden van de oorspronkelijke opvoering (waarin vanaf 0:50 het instrumentarium wordt voorgesteld). De heropvoering is vanzelfsprekend spectaculairder qua enscenering: rookwolken, lichteffecten, stromend water op het toneel, bombastische kimono’s in zes lagen. Toch is het binnen die parameters nog steeds een ingetogen voorstelling: het tempo ligt laag, er is weinig tekst, de handelingen worden ritueel in slowmotion uitgevoerd. Die handelingen zijn tamelijk ondoorgrondelijk. Het eerste deel is een op Noh-theater geënt schimmenspel tussen een pelgrim cq. moordenaar, de geest van de vermoorde vader en de zoon; het tweede deel een aan Ethiopische legenden ontleende vaudeville-confrontatie tussen een jonge zwerver en een oude geitenhoedster, eindigend in een vrolijke rechtszaak.
Labels:
holland festival 2014,
muziek,
theater
dinsdag 3 juni 2014
Gaten in de tijd
Rosas / Ictus Ensemble, Vortex Temporum
Holland Festival (opening), Muziektheater, 1 juni
gisteren op muziekvan.nu
Holland Festival (opening), Muziektheater, 1 juni
gisteren op muziekvan.nu
Wat valt er nog te zeggen over Vortex Temporum? Het
sextet van Gérard Grisey is achttien jaar na voltooiing en zestien jaar
na Griseys dood klassiek modern geworden, een van de kandidaten voor de
canon van de hedendaagse muziek. Een van de weinige spectralistische
werken ook waarin de aandacht voor de klankkleur en de individuele toon
niet ten koste gaat van de vaart, een werk waarin de licht verstemde
piano en de voortdurende nieuwe aanzetten ook bij opnieuw beluisteren
ontregelend blijven werken, muziek die letterlijk ‘wervelt’. En
tegelijk: das wissen wir schon. Het is bij uitstek een stuk
voor notenfetisjisten op zoek naar een sublieme ervaring. Hoe red je nu
zo’n stuk van z’n eigen succes, hoe maak je het weer nieuw en actueel
zonder de oorspronkelijke intensiteit en dynamiek te doorbreken?
Zondagavond opende het Holland Festival met Anne Teresa de Keersmaekers’ bewerking van Vortex Temporum voor dansers. ‘Bewerking’ is hier het juiste woord, want hoewel er geen noot aan de partituur is aangepast, gaat de choreografische ingreep verder dan ‘muziek op dans zetten’. De dans, laten we daar mee beginnen, is uitzonderlijk onspectaculair, en dat is ook goed zo. De concentratie die van de dansers gevraagd wordt is immens, maar er komen geen hoge kicks, six o’clocks, sprongen naar de hemel en meterslange vloerduiken in voor. In plaats daarvan krijgen we iets wat het midden houdt tussen schijnbare chaos, ceremoniële processie, tableaux vivants, verstilde actie en plotselinge, wervelende bewegingen.
Zondagavond opende het Holland Festival met Anne Teresa de Keersmaekers’ bewerking van Vortex Temporum voor dansers. ‘Bewerking’ is hier het juiste woord, want hoewel er geen noot aan de partituur is aangepast, gaat de choreografische ingreep verder dan ‘muziek op dans zetten’. De dans, laten we daar mee beginnen, is uitzonderlijk onspectaculair, en dat is ook goed zo. De concentratie die van de dansers gevraagd wordt is immens, maar er komen geen hoge kicks, six o’clocks, sprongen naar de hemel en meterslange vloerduiken in voor. In plaats daarvan krijgen we iets wat het midden houdt tussen schijnbare chaos, ceremoniële processie, tableaux vivants, verstilde actie en plotselinge, wervelende bewegingen.
vrijdag 11 april 2014
Drie verhalen over narrativiteit
Gisteravond verzorgde ik namens hard//hoofd drie live columns bij de HF Young Academy, een programma als opwarmertje voor het Holland Festival. Hoofdacts waren een lezing van dramaturg Tobias Kokkelmans en een interview met danser/balletmeester Christopher Roman, waar ik in mijn tweede en derde column naar terugverwijs. De tekst ontstond grotendeels ter plekke en was via koptelefoons te beluisteren. Onnodig te zeggen dat het een nogal schetsmatig en associatief geheel is.
Ik heb drie verhalen: over een schildpad die verliefd is op
een Duitse helm, over pragmatische implicatuur, en over een oude tante uit de
hel. Die verhalen zijn onafhankelijk van elkaar te beluisteren, maar alleen het
eerste is al af. De andere twee kunnen jullie later op de avond horen, en er
zelfs suggesties voor aandragen.
I.
Er is een schildpad die een relatie heeft met een Duitse
helm. Ik heb dat niet zelf gezien, ik heb het gelezen bij Midas Dekkers en die
had het weer van Urbanus, en het is twintig jaar geleden dat ik dat gelezen heb
dus het beest zal wel dood zijn. Maar omwille van het verhaal: er is een
schildpad die een relatie heeft met een Duitse helm. Als die schildpad over de
daarvoor noodzakelijke conceptuele vermogens beschikte zou hij waarschijnlijk
denken dat hij elke dag zinderende seks heeft met de mooiste vrouwtjesschildpad
die er is. Maar als hij die conceptuele vermogens had zou hij ook bedenken: nee
gast, dat is geen vrouwtjesschildpad, dat is een Duitse helm!
Wij mensen, wij weten wel beter.
Labels:
dans,
holland festival 2014,
journalistiek,
kunst,
literatuur,
logica,
muziek,
theater
Abonneren op:
Posts (Atom)

