Sublieme ervaringen in 2015

In 2015 hield ik op facebook mijn aan kunst gerelateerde sublieme ervaringen bij. Hier is het eindlijstje. Ik verwacht dat er geen meer bij komen, hoewel er nog wel boeiende dingen te zien schijnen te zijn in Marres, Maastricht en SM Den Bosch.

In chronologische volgorde:

1. Julio Le Parc in Serpentine Sackler Gallery, London
2. In search of meaning - Mensbeelden in globaal perspectief in De Fundatie, Zwolle
3. John Cage, Sonatas and Interludes door Gerard Bouwhuis in Splendor, Amsterdam
4. Liquid Room door Ictus Ensemble / Ensemble Mosaik bij MaerzMusik 2015, Berlin
5. Énumerations van Georges Aperghis / A.T.E.M., vertoond bij Maerzmusik 2015
6. Narbe Berlin door Burkhard von Harder en FM Einheit bij The Long Now, de afsluiting van MaerzMusik 2015
7. Channa Horwitz in Kunst-Werke, Berlin
8. One door Lisa Verbelen in De Brakke Grond, Amsterdam én Openluchttheater Amsterdamse Bos
9. Jennifer Townley in Kunstliefde, Utrecht
10. Michel Gondry, Is the man who is tall happy?, vertoond in De Balie, Amsterdam
11. Citadels: Common Structures van Matthijs Munnik bij Lekker Licht, Centraal Museum Utrecht (en eerder ook zijn bijdragen aan ArtScience 25 jaar en Rijksakademie Open)

Het criterium voor 'subliem' is dat ik er bij begin te hijgen/huilen/dansen of op andere manieren mijn zelfbeheersing verlies. 2. en 5. zijn twijfelgevallen omdat In Search of Meaning in retrospect een goede, maar niet uitzonderlijk goede tentoonstelling was en omdat het Aperghis-retrospectief bij Maerzmusik verder eigenlijk vies tegenviel, vooral het meer recente werk.

A short history of scholars who died over their multivolume projects

Additions are welcome. I have restricted myself to the period 1750-1900.

Charles-François Toustain (+1754), over the 3^rd volume of Nouveau Traité de Diplomatique (6 vols., 1750-65), an extended version of Mabillon’s De Re Diplomatica (1681). Finished by René-Prosper Tassin.

Charles-Marie Févret de Fontette (+1772), over the 4^th volume of Bibliothèque historique de la France (5 vols., 1768-78), an extended version of Le Long’s compendium of the same title (1719). Finished by J.L. Barbeau de la Bruyère.

Antoine Court de Gébelin (+1784), over the 10^th volume of Monde Primitif analysé et comparé avec le Monde Moderne (9 vols., 1773-82). Left unfinished.

Johann Christoph Adelung (+1806), over the 2^nd volume of Mithridates oder Allgemeine Sprachenkunde (4 vols., 1806-17), a compendium of all known languages. Finished by J.S. Vater and Friedrich von Adelung, his nephew.

Wilhelm Gottlieb Tennemann (+1819), over the 11^th volume of Geschichte der Philosophie (1801-19). Left unfinished.

Jean-François Champollion (+1832), over Grammaire égyptienne (1836) and Monuments de l’Egypte et de la Nubie (4 vols., 1835-45). Both finished by his brother.

Joseph-Marie de Gérando (+1842), over the revised version of Histoire comparée des systèmes de philosophie (7 vols., 1822-47). Last three volumes published by his son.

Jacob Grimm (+1863) and Wilhelm Grimm (+1859), over the Deutsches Wörterbuch (32 vols., 1854-1961). Wilhelm died over the letter D, Jacob over E.

Jules Michelet (+1874), over the 3^rd volume of Histoire du XIX^e Siècle (3 vols., 1875), a complement to his Histoire de France and Histoire de la Révolution Française. Left unfinished.

Jacob Burckhardt (+1897), over Griechische Kulturgeschichte (4 vols., 1898-1902). At the time of Burckhardt’s death there was a finished manuscript, but his will stated that it should be destroyed.

Mehr Licht & Kunst ohne Alle

Zes tekenlessen en een hedendaags klooster

Gisteren in hard//hoofd, in het kader van de manifestatie Memory Machine

Ik lees in de U-Bahn. Er is weinig anders te doen. Het is een kwartier naar het Haus der Festspiele, een half uur naar Potsdammer Platz, drie kwartier naar Hamburger Bahnhof. Meestal lees ik, zoals gebruikelijk, vakliteratuur. Maar de eerste dagen in Berlijn las ik Six Drawing Lessons van William Kentridge; het zijn de lezingen die Kentridge gaf in Harvard terwijl hij bezig was met de multimediale installatie The Refusal of Time.

In Six Drawing Lessons probeert Kentridge, in woord en beeld, zich rekenschap te geven van hoe hij als kunstenaar met het beladen Zuid-Afrikaanse verleden omgaat. Hij vraagt zich aan het begin af wat hij als kunstenaar eigenlijk over geschiedenis te melden heeft, en zijn antwoord zit ergens verscholen in een passage die ik niet terug kan vinden: recht doen aan de kakafonie van de ervaring. Historische verbanden en associaties waaieren alle kanten op, en The Refusal of Time vangt dat in een indrukwekkende maalstroom van beelden. Het was de eerste keer dat ik als historicus jaloers was op een kunstenaar.

Meestal heb ik mijn schetsblok bij me. Dat is mijn manier om beter te kijken. Lang vertelde ik mezelf dat ik in vreemde steden moest kijken alsof ik het allemaal moest onthouden; tegenwoordig teken ik het na. Al zolang als ik me kan herinneren heb ik een preoccupatie met ‘schuldig landschap’: plekken die door de geschiedenis besmet zijn. Wat dat betreft zit ik goed in Berlijn. De stad is een monument voor zijn verdwenen zelf. Midden in het centrum zijn grote kale plekken, alsof het een kwart eeuw na de val van de muur nog altijd niemandsland is.

The 39 blue suede shoes

Season's greetings

La grande bouche ouverte

As a historical-calligraphic experiment, I tried to put the phonetic alphabet of Charles de Brosses (Traité de la Formation Méchanique des Langues (1765), Tom.I p. 181) into practice. My conclusion is that it is indeed impractical.

Colour is an echo

Op de tentoonstelling van Mark Rothko in het Gemeentemuseum Den Haag vroeg ik me af of zo'n beeld nou niet interessanter zou zijn met tekst erin. Ik had alleen geen krijtje bij de hand en bovendien is het verboden op schilderijen in een museum te tekenen. Gelukkig heb ik zelf ook verf in huis.

Empty sign

De handen van Wilbert de Joode

Vanavond gezien in Doek @ Zaal 100, Amsterdam

De handen van Wilbert de Joode
die op de bas speelt
en trommelt
schuiven over de snaren
met grote
gravende knoken.

Het zijn handen waarmee
je ooit
kolen zou graven uit bergen.
Ze houden de strijkstok
vast als een slachtmes.

Stof stuift op.
De handen van Wilbert de Joode
schuiven over de snaren.

Narbonne, le cimetière marin, revisited

[Eigenlijk gaat het om een andere 'Cimetière Marin' dan die uit het gedicht van Valéry (in Sète). Die van Gruissan, bij Narbonne, ligt zo'n vijftig kilometer naar het zuidwesten en bestaat uit een verzameling losse graven in de duinen. De omgeving is zeer vergelijkbaar.] 

Het gaat ook zonder poëzie. Er zijn hier pijnbomen en graven,
rotsen, duinen, binnenmeren en kanalen,
schuurwallen, ziltwatervegetatie
en in Narbonne platanen.
Ik heb niks te bekennen en niemand heeft mij iets te vergeven.
Mijn zonden zijn gering en ridicuul.

Honderd jaar BLAST

Vandaag op hard//hoofd

20 Juni was de honderdste verjaardag van BLAST, vermoedelijk de heftigste typografische revolutieverklaring ooit. BLAST was een kunstenaarstijdschrift opgezet door – en grotendeels gevuld door – de schrijver, schilder, tekenaar en zelfbenoemde ‘Vorticist’ Wyndham Lewis. Het Engelse kunstenaarsleven was anno 1914 wat achtergebleven bij de internationale avant-garde, een ‘Engels modernisme’ bestond nog niet echt, en met BLAST – ondertitel: ‘Review of the Great English Vortex’ – hoopte Lewis het ingedutte Albion eens flink op te stuwen in de vaart der volkeren. (De ‘vortex’ – wervel, draaikolk – was voor Lewis het symbool van samengestuwde artistieke energie.) In de weken voor het verschijnen was het eerste nummer als volgt geadverteerd in het feministische/literaire tijdschrift The Egoist:

NO Pornography. NO Old Pulp.
END OF THE CHRISTIAN ERA.

Live drawings @ Delusion of the Fury

Voor de liefhebbers: hier nog wat tekeningen van gisteravond. Het was, inderdaad, een onconventioneel concert.

Dessiner la vie moderne

Eerst zag ik een meisje met een stuk deegwaar in haar mond haar fiets losmaken. Toen zag ik een kind met een croissant in een kinderzitje. En dat was het begin van een serie. Hipsters zouden hier een smartphone voor gebruiken, maar blijkbaar leef ik toch ergens in de eeuw van Constantin Guys.

 

Joys of Scholarship

For a while now, I have been posting anecdotes and images from the history of scholarship on facebook under the hashtag #joysofscholarship. As the collection has been growing steadily, I have now started a page to collect my clippings: Joys of Scholarship. Everybody with even a slight taste for bookdust is invited to contribute. As a pet image, I have chosen Oannes, the Babylonian deity with the head of a fish and the body (or voice) of a man, who rose out of the sea to teach mankind the arts and sciences.

https://www.facebook.com/Joysofscholarship

(Anthony Grafton describes how 16th century scholarly superstar Joseph Scaliger encountered him in a 9th century world chronicle quoting Berosus' Babyloniaca: "Traditions of Invention and Inventions of Tradition in Renaissance Italy: Annius of Viterbo" in Defenders of the Text, pp. 76ff.)

Besneeuwde-Berghellingtest

vandaag in hard//hoofd

In 2010 was ik in de Mercantour, een uitloper van de Alpen langs de Frans-Italiaanse grens. Omdat ik er slecht tegen kan voortdurend mensen om me heen te hebben reis ik meestal alleen, al is dat in de bergen niet altijd verstandig. Dat bleek.

Op een besneeuwde berghelling raakte ik het pad kwijt en belandde aan de verkeerde kant van een hoogvlakte. Het was net op een punt waar een gat viel tussen twee wandelkaarten en de overzichtskaart schaal 1:100.000 geen uitsluitsel bood. Het leek me het beste om maar gewoon verder naar beneden te gaan, dan kwam ik vanzelf het pad wel weer tegen. Ik passeerde een hut uit de Eerste Wereldoorlog waar pannen aan touwtjes aan de zoldering hingen, waarschijnlijk om te voorkomen dat vuil en ongedierte zich erin zouden nestelen. Een kilometer verder stond ik voor een afgrond.

Een afgrond zoals in strips, 90 graden naar beneden en zeker 200 meter diep.

A small space between too many thoughts

Ruskinizing in Venice

Was dit weekend in Venetië voor een bliksembezoek aan de Biënnale. Maakte daarbij een dubbele hommage aan John Ruskin, die zo nijver kerkinterieurs, tombes en decoratieve details tekende voor Stones of Venice (1851-3):

1. tekeningen van vooral tombes en gevels, maar dan sneller
2. foto's van details en geometrische patronen, maar dan conceptueler
 
Ik maak namelijk bij voorkeur geen foto's van mensen en bezienswaardigheden.
Klikken om te vergroten, jeweetwel.

Historicist facebook

Professional deformation joke. For those that don't get it, here's also an earlier blog post about the phenomenon.

Een boomdiagram uit 1817

Gisteren op Shells and Pebbles


Soms is facebook nuttig bij je onderzoek, en niet alleen als afleiding. In december postte ik een schema uit Johannes Kinkers Inleiding tot eener wijsgerige algemeene theorie der taalen (1817), met als toelichting: “Universal Grammar or something like it as it was in 1817”. Een bevriende linguïst reageerde: “Stuk leesbaarder dan die rare boomstructuren van Chomsky”. Toen viel bij mij het kwartje. Dit schema is ook een boomstructuur.

En dat is best opmerkelijk, want boomdiagrammen worden vooral geassocieerd met de generatieve taalkunde van Noam Chomsky, die met Syntactic Structures (1957) en Aspects of the Theory of Syntax (1965) wellicht de laatste wetenschappelijke revolutie in de geesteswetenschappen heeft veroorzaakt, en in elk geval de taalkunde totaal heeft veranderd en decennialang gedomineerd. Chomsky heeft die boomdiagrammen weliswaar niet uitgevonden, maar ze wel algemeen gangbaar gemaakt.[1] Dus wat doet een boomdiagram in de “Gedenkschriften, in de Taalkunde, van de Derde Klasse van het Koninklijk-Nederlandsche Instituut van Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten”?