Johannes Calvijn

Persoonlijk ben ik niet heel geneigd om het Calvijnjaar te vieren. Ernst van den Hemel, een jonge filosoof aan de UvA, is bezig met een boek over Calvinisme en Politiek: tussen verzet en berusting, dat in mei verschijnt bij Uitgeverij Boom. (Die mensen op wiens filosofieblog ik actief ben als karikaturist.)
Niet ongrappig is dat Ernst de prent in kwestie gebruikt heeft als portret in zijn UvA-profiel.

Kreeften koken & met goblins gooien

Onder de stolp van de kreeft was het kokend heet
en de kreeft was klam van het zweet;
hij dacht: “wanneer ik denken kon,
zou ik denken: wat is dit wreed!”

En de Goth die met goblins gooit kwam omhoog
na vijftienhonderd jaar in het veen:
“als ik de goblin was die me in dit moeras
heeft gegooid, zou ik denken: wat ben ik gemeen!”

Kant en Hegel

In 2002 was ik in een berghut in de Dolomieten. Daar was ook een oudere, tanige bergwandelaar - in mijn herinnering had hij een baard, maar dat zal wel projectie zijn.

"Und was studiert ihr also?"
Het een en ander, en filosofie.
"Ah! Philosophie! Kennt ihr also auch den alten Kant?"
Immanuel Kant, ja, die kenden we wel.
"Und weisst ihr auch, was Grossvater Kant über Ethik gesagt hat?"
Jaja, dat je moet durven denken, en dat je vrij wordt door te gehoorzamen aan de jezelf opgelegde wetten van de rede.
"Aha! Aber das weiss ich leichter! De oude Kant heeft gezegd, er zijn twee dingen die mij achting inboezemen, der Himmel über mir, und das moralische Gesetz in mir." [slaat zich op de borst] "En als jullie vanavond nog naar buiten gaan, om naar de sterren te kijken, denk dan aan grootvader Kant, en wat hij over ethiek gezegd heeft."

Aardige man. Nooit meer gezien natuurlijk.

Drei Gebäuden (II)

voor Niels de Groot


Drei Gebäuden schreef ik in 2005 voor Niels de Groot's beeld-en-poëzie-project. Deel I, over de Romaanse kerk Santa Fosca op Torcello, laat ik achterwege. Deel II onstond tijdens de Gaudeamus Muziekweek van dat jaar, deel III een maand eerder in Berlijn.


II.
Nieuw (Muziekgebouw aan ’t IJ)


Er staat een groot kabinet op het water
daar wordt muziek
gemaakt in de zaal met het hout en
daarachter het licht en muziek wordt ook gemaakt
binnen in de zwarte kist met het podium voor de grote glazen
panoramawand
Il y a de musique là-bas elle fait grande ménage
Naast de kast is een trap
aan de andere kant van de grote
zaal is dezelfde trap dwars door de wand heen
helemaal naar beneden
Musik überstieg uns doch Baukunst ist groß
But when we were children
toen
was glas en beton nog onaangenaam
staal zelfs gevaarlijk
Geluid is muziek als het nergens toe dient
doet soms of het rustig
ligt maar springt dan plots uit stand en verslindt
felien wreed roofdier bedrieglijk zinloos verslindend
roofdier
Zwart is onverdraaglijk en klank
ein Gehirnfraß
C’est la musique savez-vous
elle est encore fort jeune
elle a des yeux sonores
Muziek beweegt en bouwkunst staat
maak daarom een gedicht dat past in vijf gram brein
en wees voorzichtig want
hier lopen de wilde beesten vrij rond
Ting ting ploem ploem
Er staat een grote glazen klankkast op het water.

Drei Gebäuden (III)

III.
Denkbeeldig (The double M)



De man die verf op linnen smeert
kan beter gek zijn want dan geeft de stank niet zo
en als de drank niet meer helpt komt gekte van pas
het werk is verder tamelijk saai en smerig

De grote tentoonstelling
opent zijn kaken. Hier sind Gemälden.
Kom kijken want de verf is droog.
De conciërge wiens buik uit zijn hemd hangt
kauwt het laatste sap uit de stomp van zijn tuitknak
spuugt in de asbak en snauwt wees welkom,
Klootzak wees welkom.
Het heet hier het huis met de dubbele M.
Treed binnen en kniel. Was je handen, ontbloot
je hoofd, veeg je poten
en gaap naar dat kutkunstwerk daar aan de muur.

Wir drehen hier heute abend ein Film.
Ist auch ein Kunstwerk. Der Film heißt
Coming of Age in the Double M.
Man schaut sich das leicht an genau so wie Gemälden.
A modern masterpiece is made of different paint
but still you can’t get the stink out.

Hij heeft de kunst bij de pik gepakt
en geknepen tot de tube leeg was
aan alle twintig tieten van de muze gelegen
tot melk over zijn toet liep

toen staken ze hem dood op het strand als ingepakt vlees
also male mir etwas wie Caravaggio

Tonight is the big night so come to the ball
waar de jazz-band speelt en
de nacht wordt een wereld die danst
in het huis met de dubbele M
als je komt
in de nacht
waar de bokkende jazz-band blaast en tettert en krijst de klank
weerkaatst langs de glazen wanden zegt
Tanz! Tanz! Danse sans cesse dans la nuit
als je komt
met een strik om je hals
for tonight is the big night so come to the ball.
Als je hier binnenkomt
wanneer de nacht valt met een strik om je hals
wordt alles opeens zo doorzichtig en
daarom heet dit het glazen tijdperk
want als je maar lang genoeg kijkt wordt alles transparant
en de stank went.
De nacht wordt een wereld die danst en
der Film fängt an!
Junge Leute seid lustig kommt alle ins Glashaus.
You are coming of age in the double M right now
en er hangt hier oude verf genoeg en de stank went
dus dans in de nacht mia cara
dus dans mia cara
dus
Tanz! Tanz!
Danse sans cesse dans la nuit!

De film begint. Der Film fängt an.
Please be silent and open your mouth.
Gaap, gaap, halve zool
naar dat kutkunstwerk daar aan de muur.

In the instant
when the camera-holding man presses light upon a film
les choses devient des oeuils.
Die Farben werden Augen
und schweigen.

maar als je verf op linnen smeert
begin met het haakje er hangt vanzelf iets aan.

De ark van Darwin

Zoals bekend is 2009, naast het Calvijnjaar en het Europese Jaar van Creativiteit en Innovatie, vooral ook het jaar van Darwin. Tot dusverre heb ik niet kunnen achterhalen waar de legende vandaan komt over de aarde die rust op een schaal op de rug van een olifant op de rug van een schildpad. In elk geval valt het verhaal al aan te treffen in John Locke's An Essay Concerning Human Understanding (1690). Mijn favoriete formulering is nog altijd die van Clifford Geertz: "Ah, sahib, after that it is turtles all the way down!"
Graag verwijs ik ook naar de scriptie van Jan Wieland: Minimize Ad Hoc Turtles.

De schedel van Descartes

Vanwege de publicatie van Russell Shorto's Descartes' Bones leek het me wel toepasselijk de twee bekendste uitspraken uit de 17e eeuw in één beeld te vatten.

Een plaatje van de schedel in kwestie, nu in het Musée d'homme in Parijs, vind je hier; ook leuk, hoewel niet zijn beste werk, is Louis le Brocquy's schilderij ervan.